2017az geroztik Irulegiko aztarnategian egiten ari diren indusketei esker, garrantzi handiko beste aurkikuntza bat berreskuratu da. Material horien artean, inskripzioak dituzten zeramikazko bi zati daude, joan den ekainaren 25ean aurkeztutakoak Iruñeko ‘Irulegitik Pompelora. Hiri baten jatorriak’ erakusketan.
Aztarnarik garrantzitsuena bi puskatan zatituta aurkitu zen, eta herrixkan bertan edo haren ingurumarietan egindako biltegiratze-ontzi baten ertzari dagokio. Testua ikur-bilduma paleohispaniarrean idatzi zen, baskoieraz segur aski: ‘a[ba]ŕ’ edo ‘abaŕ’ agertzen da idatzita.
Ikertzaileen ustez, idazkunak ontziaren edukierari egin lekioke erreferentzia; hau da, haren edukiari edo neurriari.
‘Abaŕ’, iberierako 10 zenbakiarekin eta euskarazko ‘hamar’ hitzarekin bat
Interpretazio hori zuzena baldin bada, idazkuna baskoierazko zenbaki baten lehen testigantza izango litzateke. Haren forma bat dator azken ikerketek iberierako 10 zenbakiari egotzi diotenarekin. Aldi berean, zenbaki hori euskarazko ‘(h)amar’ hitzarekin lotu izan da, euskaraz 10 adierazten duen terminoarekin.
‘Abaŕ’ idazkuna bat dator iberierazko 10 zenbakiari egotzitako formarekin, eta hori, aldi berean, bat dator euskarazko ‘hamar’ hitzarekin
Aurkikuntzak garrantzi handia du baskoieraren, iberieraren eta euskara historikoaren arteko harremanak ezagutzeko, hau da, euskararen fase zaharrenetan edo berreraikitakoetan, baita egungo euskararekin duten harremana ezagutzeko ere.
Bigarren pieza batek izen propio posible bat gehitzen du
Biltegiratzeko ontziaren bi zatien ondoan, ikertzaileek idazkuna duen bigarren pieza bat aurkeztu dute. Erabilera pertsonaleko inportazioko objektu baten kanpoaldeko oinarria da, Italiatik datorren eta berniz beltzezko edo margotutako Campaniar tipologiakoa. ‘Basi’ testua du grabatuta, eta litekeena da izen laburtu bati egindako erreferentzia izatea, agian ontziaren edo etxearen jabearena.
Bi piezak aztarnategiko eremu beretik datoz. ‘Abaŕ’ idazkuna duen biltegiratze-ontzia Irulegiko Eskua aurkitu zen etxe beraren barnealdean agertu zen; hau da, 2021ean aurkitutako eta orain arte aztarnategiko aurkikuntzarik garrantzitsuentzat jotzen den brontze epigrafikoa. ‘Basi’ idazkuna duen oinarria, berriz, etxe horren beraren kanpoaldean agertu zen.
Idazketa Irulegiko eguneroko bizitzaren parte zen
Bi aurkikuntza berri hauek Irulegiko Eskuaren brontzeari, txanponen testuei eta aztarnategian aurrez aurkitutako stylusari gehitzen zaizkie. Multzoak indartu egiten du idazketa ez zela herrixkan salbuespenezko praktika bat, baizik eta bertako biztanleen eguneroko bizitzaren zati bat.
Irulegiko aztarnategiak idazketaren bost testigantza metatu ditu dagoeneko, eta horrek herrixka erreferentzia bihurtzen du epigrafia baskonikoa aztertzeko
Irulegiko herrixka Sertorioren gerran eraso eta suntsitu zuten, K.a. I. mendean. Indusketak Aranzadi Zientzia Elkarteak gidatzen ditu 2017az geroztik, Aranguren Ibarreko Udalaren ekimenez eta Nafarroako Gobernuko Kultura Departamentuaren laguntzarekin. Orain arte, 75 metro koadro inguruko hiru etxebizitza induskatu dira, bakoitza tamaina horretakoa.
Hiru unibertsitatek sinatu dute azterlan epigrafikoa
Aurkikuntza berrien azterlan epigrafiko eta linguistikoa Bartzelonako Unibertsitateko Javier Velaza Fríasek eta Joan Ferrerek eta Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Joaquín Gorrochateguik egin dute. Azterlana ‘Palaeohispanica’ aldizkari zientifikoaren hurrengo alean argitaratuko da.
Aurkezpena joan den ostegunean egin zen, ‘Irulegitik Pompelora’ erakusketaren esparruan, Iruñeko Udalak Pompeloren sorreraren 2.100. urteurrena dela eta antolatutakoa. Bertan parte hartu zuten Joseba Asiron Iruñeko alkateak, Mattin Aiestaran aztarnategiko zuzendariak, Javier Velaza epigrafistak eta Manolo Romero Aranguren Ibarreko alkateak.
Erakusketa irailaren 27ra arte bisitatu daiteke
Bi piezak Iruñeko Civivox Pompelo erakustokiko sotoan dagoen aretoan daude ikusgai, doako sarrerarekin. Ordutegia astelehenetik larunbatera da, 11:30etik 13:30era eta 18:00etatik 20:30era. Aranzadi Zientzia Elkarteak bisita gidatuak ere antolatzen ditu Irulegiko aztarnategira eta erakusketara irailaren 12ra arte. Informazioa eta erreserbak aranzadi.eus/eu/irulegi-bixitatu webgunean daude eskuragarri.
Irulegiko aurkikuntzaren gakoak
- Irulegiko aztarnategia (Aranguren Ibarrean, Nafarroan) 2017tik induskatzen ari da, Aranzadi Zientzia Elkartearen zuzendaritzapean.
- Biltegiratzeko ontzi batean grabatutako ‘abaŕ’ idazkuna dokumentatutako lehen zenbaki baskoiera izan liteke.
- Haren forma bat dator iberieraz 10 zenbakiari egozten zaionarekin, eta horrek, aldi berean, lotura du euskarazko ‘(h)amar’ (10) hitzarekin.
- Bigarren pieza batek, ‘basi’ testua duenak, izen laburtu bat izan lezake; ziurrenik, etxebizitzaren jabearena.
- Bi piezak Irulegiko Eskua —2021ean aurkitutako brontze epigrafikoa— topatu zen etxe beretik datoz.
- Azterlana Bartzelonako Unibertsitateko eta UPV/EHUko ikertzaileek sinatu dute, eta ‘Palaeohispanica’ aldizkarian argitaratuko da.
- Piezak Civivox Pompelon (Iruñean) ikus daitezke irailaren 27ra arte, doako sarrerarekin.
