Mende honen hasieran, sexu-transmisiozko infekzioek iraganeko gauza bat ziruditen. Gonokozia bere minimo historikora jaitsi zen 2001ean, Estatuan 100.000 biztanleko 2 kasu eskasekin, eta sifiliaren intzidentzia ere hutsaren hurrengoa zen. Bi hamarkada geroago, datuek oso bestelako errealitatea erakusten dute.
2024an, EAEk 2.881 klamidia-kasu jakinarazi zituen —100.000 biztanleko 129,33ko tasa—, eta Nafarroak, 851, 125,50eko tasarekin. Estatu osoan, Kataluniak bakarrik gainditzen ditu zifra horiek. Carlos III.a Osasun Institutuko Epidemiologia Zentro Nazionalak landutako Sexu Transmisiozko Infekzioen Zaintza Epidemiologikoaren 2024ko Txostenaren datuak dira.
Abisatzen ez duen bakterioa
Klamidia —sarritan sintomarik eragiten ez duen eta sexu bidez transmititzen den bakterio-infekzioa— da gaur egun Euskadin eta Nafarroan gehien hedatuta dagoen STIa, eta baita indartsuen hazten ari dena ere.
Euskadin, kasuak hirukoiztu egin dira 2017tik, orduan tasa 100.000 biztanleko 42,94koa baitzen. Nafarroa 39,56tik abiatu zen urte horretan bertan, eta 125,50era iritsi da, hirukoitza baino gehiago. 2024ko Estatuko batez bestekoa 100.000 biztanleko 86,26koa da, eta Euskadik zein Nafarroak nabarmen gainditzen dute kopuru hori.
Klamidia hartzen dutenen profila batez ere gaztea da. Estatu osoan, kasuen heren batek baino gehiagok 25 urtetik beherakoei eragiten die, eta tasak bereziki altuak dira 20 eta 24 urte bitartekoen artean. Intzidentzia are handiagoa da emakume gazteen artean. Emakumeen kasu guztien % 15,8 15 eta 19 urte bitarteko neskei dagokie; adin-tarte bereko gizonen artean, berriz, % 4,5 besterik ez dira.
Klamidia da Euskadin eta Nafarroan gehien zabaltzen den STIa, eta indartsuen hazten dena
Gonokozian eta sifilian ez bezala —non gizonek kasuen % 80 baino gehiago biltzen dituzten—, klamidian bi diagnostikotik ia bat emakumeei dagokie. Gainera, emakumeak gazteagoak dira diagnostikoa jasotzen dutenean: batez besteko adina 25 urtekoa da, gizonen kasuan baino sei urte gutxiago.
Klamidiak normalean ez du sintomarik eragiten. Kutsatutako pertsona gehienek ez dute inolako seinalerik nabaritzen eta ez dakite infekzioa dutela; horrek erraztu egiten du gaixotasunak zabaltzen jarraitzea, inor ohartu gabe.
Gonokozia, Estatuko maximotik gertu Euskadin
Gonokozia da Hego Euskal Herriko bigarren sexu-transmisiozko infekziorik ohikoena. Euskadik 100.000 biztanleko 75,95 kasuko tasa erregistratu zuen 2024an —1.692 kasu guztira—, Estatuko batez bestekoaren ia berdina (76,63), eta bakarrik Kataluniak (161,27), Madrilek (125,26) eta Kanariek (65,26) gainditzen dute. Nafarroa, 362 kasurekin eta 53,37ko tasarekin, Estatuko batez bestekoaren azpitik geratzen da, nahiz eta bere intzidentzia ere nabarmen biderkatu den 2017ko datuekin alderatuta (16,82).
Euskadiko bilakaera bereziki deigarria da: 2024ko tasa ia sei aldiz handiagoa da 2017koa baino; orduan, 100.000 biztanleko 13,30ekoa zen.
Gonokozia-tasa ia sei aldiz biderkatu da Euskadin 2017tik
Gizonezkoek kontzentratzen dituzte kasu gehienak —Espainian, gonokozia-infekzioen % 82,6 gizonezkoei dagozkie—, eta tasarik altuenak 25 eta 34 urte bitartekoen artean erregistratzen dira. Estatu mailan, 2024an jakinarazitako 37.257 kasuak dira erregistro alderagarriak daudenetik izandako baliorik handiena. 2020 eta 2024 artean, urteko batez besteko hazkundea % 28,9koa izan da.
Sifilia gora doa, baina batez bestekoaren azpitik
Klamidiarekin eta gonokoziarekin ez bezala, sifili-tasak Estatuko batez bestekoaren azpitik daude Euskadin eta Nafarroan. 2024an, Espainiak 11.930 kasu jakinarazi zituen, 100.000 biztanleko 24,54ko tasarekin. Euskadin 396 kasu erregistratu ziren, 100.000 biztanleko 17,78ko tasarekin; Nafarroan, berriz, 91 kasu eta 13,42ko tasa 100.000 biztanleko.
Batez bestekoaren azpitik geratu arren, bi erkidegoetan joera ere goranzkoa da. Euskadik ia hirukoiztu egin zuen bere tasa 2017 (6,42) eta 2024 (17,78) artean. Nafarroak bilakaera irregularragoa izan du, 2017tik 2023ra bitarteko gorabeherekin, nahiz eta 2024an 2022ko mailetara itzuli den.
Estatu mailan, sifili-kasuen % 86,7 gizonezkoei dagozkie, eta diagnostikoaren unean adinaren mediana 36 urtekoa da. Transmisiori buruzko informazioa duten kasuen artean, % 72,9 gizon homosexualei dagokie.
Nafarroan, klamidia kasuak hirukoiztu egin dira 2017tik
Zaintzapean dagoen laugarren STIa linfogranuloma benereoa da (LGV), klamidia eragiten duen bakterio beraren aldaera batek sortua. EAEn 73 kasu jakinarazi ziren 2024an (3,28ko tasa) eta Nafarroan 14 (2,06). Kopuru absolutuak kontuan hartuta datu txikiak badira ere, LGVa ia ez zen erregistroetan agertzen 2019aren aurretik.
Hau da maiztasun gutxien duen STIa: 2024an 1.996 kasu jakinarazi ziren Espainian; % 97,6 gizonen artean erregistratu ziren, eta % 97,3 gizonen arteko sexu-harremanei zegozkien.
Zergatik ari dira kasuak gora egiten?
Txostena sinatu duten Epidemiologia Zentro Nazionaleko ikertzaileek adierazi dutenez, etengabeko hazkundearen atzean elkarri lotutako hainbat faktore daude. Sexu-jokabideen ereduak aldatu egin dira: bikote gehiago, harremanetarako aplikazio gehiago eta sexu-sare zabalagoak.
Gainera, gazteek gutxiago erabiltzen dute preserbatiboa, eta askok ez dute infekzio horien prebentzioarekin lotzen. Eta pornografiarako sarbide goiztiarrak, sexu-heziketa arautuaren gabeziarekin batera, nerabe asko beren sexu-osasunari buruzko erabaki informatuak hartzeko tresnarik gabe uzten ditu.
Horri guztiari gehitu behar zaio gaur egun duela hamarkada bat baino proba gehiago egiten direla. Kopuruen gorakadaren zati batek adierazten du, besterik gabe, osasun-sistemak lehen oharkabean pasatzen zitzaiona detektatzen duela.
Osasun Ministerioak 2026-2030 Ibilbide Orria aurkeztu du, 2030a baino lehen GIBa eta STIak osasun publikoko arazo gisa ezabatzea helburu duena. Planak prebentzioa eta sexu-hezkuntza indartzea, diagnostikoa hobetzea eta osasun-arreta jasotzeko aukera zabaltzea proposatzen du.
Eragin nabarmenena izan dezakeen neurria 2027tik aurrera 16 eta 22 urte bitarteko gazteentzako preserbatiboak finantzatzea da, 9 milioi euro baino gehiagoko inbertsioarekin. Ikusteko dago preserbatiboen kostua murrizteak gazteak gehiago erabiltzera bultzatuko ote dituen.
