Euskal GGKEak 4,2 milioi pertsona baino gehiagorengana iritsi ziren 2024an, 69 herrialdetan. Hala ere, lan hori finantzatu beharko luketen administrazioek aurrekontuen % 0,37 baino ez zuten bideratu lankidetzara, Lankidetzaren eta Elkartasunaren Euskal Legeak ezarritako % 0,7aren erdia.
Hala jasotzen du Euskadiko GGKEen Koordinakundeak egindako 2025eko GGKEen sektorearen txostenak. Bertan, 83 erakunde bazkidek garapenerako nazioarteko lankidetzan egindako lanaren argazki zehatza eskaintzen da.
Koordinakundea osatzen duten 83 GGKEek guztira 949 proiektu gauzatu zituzten 69 herrialdetan 2024an, eta 4.206.087 pertsonarengana iritsi ziren. Horietatik % 59,43 emakumeak izan ziren, % 40,54 gizonak, eta 1.816 pertsona ez-bitarrak. Kopuru hori nabarmen handiagoa da 2022an erregistratutako 3.318.225 pertsona onuradunen aldean.
Afrikak eta Amerikak bildu zuten jardueraren zatirik handiena: hurrenez hurren, 1,92 eta 1,68 milioi pertsonarengana iritsi ziren. Atzetik etorri ziren Asia, Ekialde Hurbila eta Europa. Guatemala, Kolonbia eta Peru izan ziren proiektu aktibo gehien izan zituzten herrialdeak, baina GGKEek ekimenak garatu zituzten, halaber, Mendebaldeko Saharan, Palestinan, Bolivian eta Kongoko Errepublika Demokratikoan.
Gero eta mundu zailagoa
Jarduera tokian bertan baldintzatzen ari diren bi egoera azpimarratzen ditu txostenak.
Ekialde Hurbilean, artatutako pertsonen benetako kopurua erregistratutakoa baino handiagoa izango litzateke; izan ere, Gazako genozidioak eta inguru horretako gatazkaren hedapenak eragotzi egin dute onuradun guztien zenbaketa egitea.
Gazako genozidioak eta Erdialdeko Amerikako espazio zibikoaren itxierak gero eta gehiago zailtzen dute euskal GGKEek tokian bertan egiten duten lana
Era berean, Erdialdeko Amerikan, Nikaragua, Guatemala eta El Salvador bezalako herrialdeetan espazio zibikoa pixkanaka ixteak zaildu egin du erakundeen lana, eta kasu batzuetan eten ere egin du.
Proiektuak 19 sektoretan garatu ziren. Hezkuntza, nekazaritza eta giza eskubideen defentsa izan ziren presentziarik handiena izan zuten arloak, herrialde gehienetan garatu baitziren. Hartzaileei dagokienez, emakumeak izan ziren arreta jaso zuen talde nagusia; ondoren etorri ziren landa-eremuko biztanleria, haurrak eta gazteak, baita herri indigenetako eta gutxiengo etnikoetako pertsonak ere.
Txostenaren ondorioen arabera, euskal GGKEen jardunak eragin bereziki esanguratsua du emakumeen eta nesken bizitzan, baita beren jarduera garatzen duten herrialdeetako kolektiborik zaurgarrienen artean ere.
Finantzaketa publikoa handitu da, baina ez nahikoa
Euskadiko GGKEen Koordinakundeko erakunde bazkideek 102.226.713 euroko diru-sarrerak izan zituzten guztira 2024an; 2023an 78,1 milioi euro izan ziren, eta 2020an, berriz, 64,9 milioi. Bilakaerak azken urteotan hazkunde iraunkorreko joera erakusten du.
Diru-sarrera horien % 71,63 funts publikoetatik dator. Finantzaketa publiko horren barruan, % 81,90 autonomia- eta toki-administrazioetatik dator; % 16,29 estatuko funtsetatik, eta % 1,80 baino ez Europako funtsetatik.
Gainerako % 28,36 finantzaketa pribatua da, eta dohaintza puntualen, aldizkako kuoten eta bestelako diru-sarreren artean banatzen da. Azken horiek pisua irabazi dute aurreko txostenarekin alderatuta, eta dagoeneko finantzaketa pribatuaren bigarren iturri nagusia dira.
Euskal administrazio publikoek 2024an aurrekontuen % 0,37 baino ez zuten bideratu lankidetzara, legeak ezarritako % 0,7ko helburutik oso urrun
Diru-sarrerak handitu diren arren, euskal administrazio publikoek 2024an aurrekontuen % 0,37 baino ez zuten bideratu lankidetzara, legeak ezarritako % 0,7ko helburutik oso urrun.
GGKEen gastu osoa 84.405.284 eurokoa izan zen. Horren % 68,58 garapenerako lankidetza-proiektuetara bideratu zen; % 18,96 ekintza humanitariora eta larrialdiei erantzutera; eta % 12,45 gizarte-eraldaketarako hezkuntzara, eragin politikorako jardueretara eta boluntariotzara.
Txostenak ohartarazten du finantzaketa pribatuaren hazkundeak —aurreko urtean baino 2,8 puntu gehiago— oraindik ez duela joera-aldaketa esanguratsurik adierazten.
Armamentu-industriarako funtsak
2024an, Euskadik Lankidetza eta Elkartasunaren Euskal Lege berria onartu zuen (3/2024 Legea, otsailaren 15ekoa), sektorearekin adostasun zabala lortu ondoren. Arauak lankidetza-eredu propio bat ezarri zuen, arlo publikoa indartzean, gizartearen parte-hartzean eta analisi kritikoan oinarritua.
Adostasun hori, ordea, 2025eko abenduan hautsi zen. Azken xedapen batek legearen 10.4 artikulua aldatu zuen, ekonomia sustatzeko politikei buruzkoa. Testu berriak ezartzen duenez, euskal sektore publikoa ez da lankidetzan arituko Europako Segurtasun Estrategian sartzen ez diren armamentu edo teknologia militarrak ekoizten, merkaturatzen edo finantzatzen dituzten pertsona fisiko edo juridikoekin. Praktikan, aldaketak lankidetza hori ahalbidetzen du, armamentu-jarduera estrategia horren parte denean.
Euskadiko GGKEen Koordinakundeak publikoki gaitzetsi du aldaketa hori, legea prestatzeko garaian lortutako adostasuna hausten duela iritzita, eta jatorrizko idazketari eusteko eskatu du.
Arau-aldaketa horri aurkako aurrekontu-testuinguru bat gehitzen zaio. 2026an, Euskal Autonomia Erkidegoko erakundeek nazioarteko lankidetzara bideratuko duten aurrekontuen ehunekoa azken hamarkadako txikiena izango da. Foru aldundiek eta udalek neurri batean arindu dute Eusko Jaurlaritzak ekitaldi honetan egindako murrizketaren eragina, baina txostenak ez du zehazten ekarpen hori nahikoa izango den hurrengo urteetan ondorio horiei aurre egiteko.
Euskal lankidetza, zenbakitan: herrialdeak, sektoreak eta biztanleria
Irismena kontinenteka (artatutako pertsonak):
- Afrika: 1.924.461
- Amerika: 1.677.398
- Asia: 333.573
- Ekialde Hurbila: 211.281
- Europa: 59.374
Artatutako emakumeen ehunekoa kontinenteka:
- Amerika: % 78,46
- Asia: % 67,6
- Afrika: % 55,91
- Ekialde Hurbila: % 49,9
Proiektu aktibo gehien dituzten herrialdeak: Guatemala (94), Kolonbia (69), Peru (65), India (63), El Salvador (60), Mendebaldeko Sahara (53), Bolivia (38), Palestina (34), Senegal (28), Mexiko (27), Kongoko Errepublika Demokratikoa (24), Kuba (21), Mozambike (15).
Jarduera-sektore nagusiak:
- Hezkuntza: 49 herrialdetan (Bolivia, Peru, Kolonbia, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Tanzania, besteak beste)
- Nekazaritza: 47 herrialdetan (Kolonbia, Ruanda, Burundi, Mozambike, Indonesia, besteak beste)
- Giza eskubideak: 43 herrialdetan (Mexiko, Kolonbia, Palestina, India, Kongoko Errepublika Demokratikoa, besteak beste)
- Generoa eta feminismoak: 38 herrialdetan (Peru, Guatemala, Bolivia, Mexiko, India, Senegal, besteak beste)
- Espazio publikoa eta gizarte zibila: 32 herrialdetan (Peru, Bolivia, Honduras, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Boli Kosta eta beste hainbat)
Proiektuak biztanleria hartzailearen arabera:
- Emakumeak: 179 proiektu, 50 herrialdetan
- Landa-eremuko biztanleria: 135 proiektu, 46 herrialdetan
- Haurrak: proiektuak 40 herrialdetan
- Gazteak: proiektuak 40 herrialdetan
- Herri indigenak edo gutxiengo etnikoak: proiektuak 31 herrialdetan
Iturria: 2025eko GGKEen sektoreari buruzko txostena, Euskadiko GGKEen Koordinakundea.
Emakumeak gehiengo dira, baina gutxiengo zuzendaritzan
Euskadiko GGKEen Koordinakundeko bazkide diren GGKEetan 409 pertsonak egiten dute lan; horietatik % 72 emakumeak dira eta % 28 gizonak. Horrek agerian uzten du sektorea argi eta garbi feminizatuta dagoela. Proportzio hori aldatu egiten da tokian bertan lanean ari diren 63 lankidetza-langileen artean: proiektuak gauzatzen diren herrialdeetan % 63,49 emakumeak dira eta % 36,5 gizonak. Aldea txikiagoa da lankidetza-langileen artean, pertsonal gehienak Euskadiko egoitzetatik egiten baitu lan.
Kontratu mugagabeak eta lanaldi osoak dira ohikoenak, eta kontratu mugagabea duten emakumeen eta gizonen ehunekoak parekatu egin dira. Hala ere, emakumeek gizonek baino lanaldi partzial eta lanaldi murriztu gehiago izaten jarraitzen dute.
Hala ere, emakumeen gehiengo hori ez da erabakiak hartzeko postuetara iristen. Gizonek gobernu-batzordeetako kideen % 47 eta zuzendaritza nahiz koordinazio karguen % 57 betetzen dituzte; txostenaren arabera, hori da sektoreak oraindik konpondu gabe duen erronketako bat.
Emakumeak gehiengo dira Euskadiko GGKEetako langileen eta boluntarioen artean, baina oraindik ere ordezkaritza txikia dute gobernu-batzordeetan eta zuzendaritza-karguetan
Erakunde horien oinarri soziala 117.586 pertsonak osatzen dute: 106.582 bazkide, 8.752 emaile —gehienak partikularrak— eta 2.252 boluntario. Horietatik % 59,15 emakumeak dira. Boluntariotzan presentzia handiena duen adin-taldea 30 eta 64 urte bitartekoa da (% 64,83), bereziki emakumeak; horrenbestez, 30 urtetik beherakoen presentzia gutxiengoa da oraindik ere.
Politika instituzionalei dagokienez, Euskadiko GGKEen % 91,30ek genero-politika bat dute, eta % 85,5ek indarrean dagoen sexu-jazarpenaren aurkako protokolo propioa daukate. Gainera, % 40,57k ingurumen-kudeaketarako politika bat ere prestatu du; txostenaren arabera, hori da sektoreak oraindik hobekuntza-tarte handia duen arloetako bat.
